Hujung Kontrak

Pada 26 Julai 2021, buat kali pertama dalam lebih empat puluh tahun, ribuan pegawai perubatan kontrak Malaysia meninggalkan tempat kerja mereka.

Kali terakhir sebelum itu ialah 1982. Dan sebelum itu, 1977.

Tuntutan mereka jelas: penukaran automatik ke jawatan tetap, mekanisme pemilihan yang telus, dan gaji setara dengan kakitangan tetap. ^1,2

Ketiga-tiga perkara ini sepatutnya sudah diselesaikan semasa reka bentuk sistem pada 2016.

Bagaimana Dasar Mencipta Masalahnya Sendiri#

Sistem kontrak bukan jatuh dari langit. Ia adalah hasil pilihan dasar yang boleh dikesan sejak tahun 1990-an.

Pada dekad itu, Malaysia membuka pengkorporatan pendidikan tinggi, dan universiti swasta tumbuh dengan pesatnya. Kursus perubatan mendatangkan yuran yang tinggi, lalu kelulusan pun mudah diperoleh. Menjelang 2016, Malaysia mempunyai 11 sekolah perubatan awam dan 21 swasta — jumlahnya 32 — berbanding hampir 11 sahaja pada tahun 2000.

Bilangan graduan meningkat dengan cepat. Pada 2016, kira-kira 3,250 graduan perubatan tamat pengajian, dan angka itu dijangka meningkat kepada 4,500 pada 2019, didorong terutamanya oleh institusi swasta. ^2,1

Sistem kesihatan awam tidak berkembang seiring. Lalu timbullah jurang: negara memerlukan doktor, tetapi sistem kesihatan awam tidak mempunyai jawatan tetap yang mencukupi untuk menyerap semua graduan.

Pada Disember 2016, sistem kontrak pun lahir. Seramai 2,600 pegawai perubatan kontrak dilantik — dengan gaji setara jawatan tetap, tetapi tanpa jaminan pekerjaan, tanpa pembaharuan kontrak yang automatik, dan tanpa laluan yang jelas menuju pengesahan jawatan.

Menjelang 2021, jumlah kakitangan perubatan kontrak telah terkumpul kepada kira-kira 32,000 orang — daripada jumlah itu, yang berjaya ditukar ke jawatan tetap hanyalah sekitar 3%. ^1,2

Suara yang Mendahulukan Bumiputera#

Pada Jun 2021, beberapa minggu sebelum mogok berlaku, Menteri Kesihatan ketika itu, Datuk Seri Adham Baba, dalam satu pernyataan di luar Parlimen, berkata secara tersirat bahawa kerajaan akan mengutamakan doktor Bumiputera dalam proses penukaran ke jawatan tetap. ^3,4

Persatuan Perubatan Malaysia (MMA) dengan segera mengecam kenyataan itu sebagai "prejudis perkauman" dan menuntut Menteri menarik balik kata-katanya.

Menteri kemudiannya menafikan bahawa itu adalah pendirian rasmi kerajaan.

Tetapi kata-kata itu sudah terucap. Kenyataan itu mendedahkan ketegangan yang sentiasa ada tetapi tidak pernah muncul dalam dokumen rasmi: sejauh manakah jawatan perkhidmatan awam boleh digunakan sebagai alat dasar perkauman, terutama dalam bidang perubatan yang mementingkan kelayakan?

Menurut kajian ISEAS, Dasar Ekonomi Baru (bermula 1971) telah mengubah komposisi etnik perkhidmatan awam secara ketara: peratusan kakitangan Cina dalam perkhidmatan awam merosot daripada 18.8% pada 1969–70 kepada 6% pada 2009; peratusan India pula jatuh daripada 15.7% kepada 4.3%. ^5,1

Bagi jawatan doktor khususnya, tiada dokumen kuota rasmi yang diumumkan kepada umum. Namun, kenyataan yang terlepas pada 2021 itu seketika menyerlahkan logik sistem yang tidak pernah ditulis secara hitam putih.

Kerangka sejarah tentang kewarganegaraan dan pengagihan sumber awam diperincikan dalam artikel laman ini, Siapa yang Menjadi Warganegara.

Selepas Mogok#

Kira-kira 4,000 pegawai perubatan kontrak menyertai penahanan kerja singkat pada Julai 2021, melibatkan lebih 20 hospital kerajaan. Menteri Kesihatan ketika itu berjanji tiada tindakan tatatertib akan diambil terhadap peserta. ^1,6

Selepas itu, kerajaan menubuhkan pasukan petugas khas, memberikan cuti belajar berbayar, biasiswa pengkhususan, elaun perjalanan udara, serta menambah bilangan jawatan tetap.

Semua ini adalah langkah baik. Tetapi semuanya sepatutnya sudah menjadi sebahagian daripada reka bentuk sistem sejak 2016.

Pada 2025, pertikaian baru tercetus: Kementerian Kesihatan memperkenalkan sistem syif "WBB" yang menghendaki doktor bertugas 18 jam berturut-turut tanpa elaun tambahan. Tentangan daripada kalangan doktor begitu kuat sehingga Kabinet membatalkan cadangan itu di bawah tekanan. ^6,7

Menjelang 2026, kerajaan mengumumkan bahawa sasaran penyerapan telah melebihi jangkaan — sebanyak 4,691 pegawai perubatan kontrak telah ditempatkan dalam jawatan tetap, melebihi sasaran asal 4,500, dengan pengisytiharan bahawa sistem kontrak akan ditamatkan sebelum 2028. ^7,6

Angka Itu dan Garisan Itu#

Berita tentang "melebihi sasaran" sudah tersiar.

Tetapi soalan yang tidak ditanya dalam mana-mana berita itu ialah: mengapa sistem ini perlu berjalan selama sepuluh tahun penuh? Mengapa perlu ada mogok sebelum laluan keluar yang sepatutnya direka bentuk sejak awal itu dipercepat?

Ini bukan kritikan terhadap mana-mana kerajaan tunggal. Sistem kontrak dikekalkan di bawah enam kabinet berbeza: dicipta pada era Najib, diteruskan di bawah Pakatan Harapan, berlanjutan semasa era UMNO/Muhyiddin, dan baru mula dipercepat penghapusannya di bawah Anwar.

Apabila sesebuah dasar sudah wujud, ia sering jauh lebih sukar untuk diubah daripada yang dijangkakan — walaupun setiap kerajaan yang berkuasa tahu bahawa reka bentuknya tidak sempurna.

Artikel berkaitan: Ruang Debat · Siapa yang Menjadi Warganegara