Adakah Autonomi Sabah dan Sarawak Perlu Dikembangkan?

Pembuka Hujah · Pihak Setuju (Pembicara 1)#

Pada 9 Julai 1963, Perjanjian Malaysia (MA63) telah memperuntukkan secara hitam putih: Sabah berhak ke atas kawalan imigresen¹, bidang kuasa tanah², dan perlindungan daripada agama rasmi persekutuan²—ini adalah senarai harga yang dibayar Borneo Timur dengan kedaulatannya sebagai balasan untuk keahlian dalam persekutuan, bukan satu pemberian. Namun pada tahun 1974, Akta Pembangunan Petroleum telah merampas lebihan hasil minyak Sabah yang pada asalnya berjumlah kira-kira 40%, digantikan dengan royalti simbolik sebanyak 5% sahaja³. Pada tahun 1976, Pindaan Perlembagaan A354 secara senyap-senyap menurunkan taraf Sabah dan Sarawak daripada rakan seperjanjian kepada negeri biasa⁴—ini bukan perkembangan semula jadi, tetapi pengikisan yang disengajakan. Kadar kemiskinan Sabah pada tahun 2024 ialah 17.7%, iaitu lebih tiga kali ganda daripada purata nasional sebanyak 5.1%⁵. Status rakan kongsi telah diubah secara sehala; autonomi yang dijanjikan tidak pernah dikekalkan, sebaliknya telah dirobohkan secara sistematik.

Pembuka Hujah · Pihak Bantah (Pembicara 1)#

MA63 adalah perjanjian penubuhan negara, bukan senarai pengecualian kekal. Selama enam puluh tahun, rangka kerja persekutuan telah membawa hasil nyata kepada Borneo Timur: sumbangan KDNK Sarawak berada di tempat keempat secara nasional pada tahun 2023⁶, dan Sabah serta Sarawak bersama-sama memegang 56 kerusi parlimen, melebihi nisbah penduduk kedua-dua negeri⁷. Di samping royalti minyak 5%, Sarawak turut menerima dividen MLNG berjumlah RM28.4 bilion, cukai jualan negeri RM18.6 bilion, dan jumlah pindahan persekutuan melebihi RM96 bilion⁸. Hak imigresen kekal utuh sepenuhnya¹, dan peruntukan agama tidak pernah dipaksakan ke atas Borneo Timur. Sekiranya rundingan semula perjanjian secara sehala dibenarkan, rangka kerja bersatu yang menyelaraskan pertahanan, mata wang, dan sempadan akan runtuh—dan komuniti Borneo Timur yang paling miskin sumber akan menanggung akibat paling teruk⁹¹⁰.

Pendalaman · Pihak Setuju (Pembicara 2)#

Pihak Bantah memetik jumlah pindahan RM96 bilion⁸, namun sengaja menyembunyikan penyebut yang sebenar: dalam setengah abad pelaksanaan akta petroleum, syarikat minyak telah memungut kira-kira RM2.25 trilion daripada minyak dan gas Sarawak sahaja, sementara Sarawak hanya menerima RM50.1 bilion¹¹—iaitu kurang daripada 2.3%. Pihak Bantah mendakwa sumbangan KDNK Sarawak berada di tempat keempat⁶; kami ingin bertanya: mengapakah kadar kemiskinan Sarawak masih mencecah 10.8% pada tahun 2023¹²? Semakin banyak sumber dieksport, semakin sedikit yang tinggal di peringkat tempatan—ini membuktikan bahawa rangka kerja persekutuan berfungsi sebagai mesin pengekstrakan, bukan mekanisme perkongsian. Pada peringkat perlembagaan pula, pindaan 1976 telah menurunkan taraf Sabah dan Sarawak daripada "rakan seperjanjian" kepada "negeri biasa"⁴—malah GPS (gabungan pemerintah Sarawak) sendiri mengakui bahawa isu ini merupakan tuntutan utama mereka¹³. Ketidaksamaan struktural tidak boleh disembunyikan dengan permainan angka.

Pendalaman · Pihak Bantah (Pembicara 2)#

Pihak Setuju menyalahkan segala jurang sejarah kepada rangka kerja persekutuan, namun mengabaikan satu fakta penting: Pindaan Perlembagaan 1976 hanya dapat diluluskan kerana ahli parlimen Sabah dan Sarawak bersetuju atau mengambil pendirian abstain⁴—ini adalah pilihan pemimpin politik kedua-dua negeri dalam prosedur demokratik, bukan sesuatu yang dipaksakan ke atas mereka. Sistem persekutuan turut menyediakan perisai keselamatan yang tidak boleh diabaikan: Sabah berhadapan dengan pertikaian kedaulatan Laut China Selatan dan tuntutan wilayah bersejarah Filipina, manakala Sarawak mempunyai sempadan antarabangsa yang panjang—kos penyelarasan pertahanan tidak boleh ditanggung oleh mana-mana negeri secara bersendirian. Pindaan perlembagaan 2019 gagal diluluskan sebahagiannya kerana GPS sendiri memilih untuk abstain¹⁴—dengan alasan bahawa peruntukan berkenaan "tidak cukup kuat." Jika tuntutan autonomi benar-benar mendesak, mengapakah parti-parti Borneo Timur sendiri tidak dapat mencapai persetujuan mengenai sebarang cadangan? Perpecahan itu wujud di dalam, bukan di persekutuan.

Bantahan · Pihak Setuju (Pembicara 3)#

Pihak Bantah berulang kali menekankan bahawa parti-parti Borneo Timur "bersetuju secara sukarela"—hujah ini adalah yang paling berbahaya sekali. Persoalannya: apakah akibatnya sekiranya ahli parlimen Sabah menolak untuk menandatangani Akta Pembangunan Petroleum 1974³? Dalam struktur di mana pusat menguasai pengagihan sumber dan subsidi persekutuan menentukan bajet negeri, "persetujuan" hanyalah penyerahan yang tidak mempunyai jalan keluar. Pindaan 2019 kalah dengan hanya 10 undi perbezaan¹⁴, dan GPS abstain bukan kerana menentang hala tuju, tetapi kerana rang undang-undang itu "tidak cukup kuat"—ini sendiri membuktikan bahawa parti-parti Borneo Timur mengakui status perlembagaan mereka perlu diperbetulkan, namun cadangan persekutuan sentiasa datang dengan potongan. Jeffrey Kitingan menyifatkan pendirian itu sebagai "pendirian berkompromi yang melemahkan perjuangan perlembagaan Sabah"¹⁵. Menggunakan pematuhan prosedur untuk menutup ketidakadilan substantif adalah logik naratif yang selama enam puluh tahun mengikis autonomi Borneo Timur secara sistematik.

Bantahan · Pihak Bantah (Pembicara 3)#

Pihak Setuju menggunakan kadar kemiskinan Sabah sebanyak 17.7%⁵ sebagai tuduhan paling keras mereka, namun rantaian sebab-akibat itu tidak kukuh. Kadar kemiskinan Sabah yang tinggi telah wujud jauh sebelum sistem royalti minyak diwujudkan; punca-puncanya melibatkan taburan geografi 39 kumpulan orang asal⁹, kekurangan infrastruktur, dan jurang pendidikan yang berakar sejarah—masalah-masalah ini memerlukan pelaburan awam berskala besar dalam mana-mana rangka kerja persekutuan atau autonomi sekalipun. Sekiranya Sabah keluar daripada rangka kerja persekutuan, dari manakah datangnya perbelanjaan pertahanan, kestabilan mata wang, dan sumber perubatan rentas sempadan? Visi "pemulihan autonomi" yang digambarkan oleh Pihak Setuju mengelak soalan paling pokok mengenai kemampuan fiskal. Kemiskinan itu nyata; namun menisbahkan seluruh punca kemiskinan kepada rangka kerja persekutuan adalah penyederhanaan masalah sejarah yang kompleks menjadi sekadar satu bil politik.

Perbahasan Bebas#

Pihak Setuju: MA63 memperuntukkan secara jelas bahawa Sabah dan Sarawak mengekalkan bidang kuasa imigresen¹—adakah peruntukan ini dilaksanakan sepenuhnya hingga hari ini?

Pihak Bantah: Hak imigresen tidak pernah dibatalkan; Borneo Timur masih boleh menolak pemastautin jangka panjang dari Malaysia Barat sehingga hari ini—ini adalah keistimewaan yang paling utuh dikekalkan dalam sistem persekutuan.

Pihak Setuju: Jika begitu, Pindaan Perlembagaan A354 yang menurunkan taraf Sabah dan Sarawak kepada negeri biasa⁴—peruntukan MA63 manakah yang memberi kebenaran kepada persekutuan untuk membuat perubahan sedemikian?

Pihak Bantah: Pindaan perlembagaan itu diluluskan dengan majoriti berkualiti, dan ahli parlimen Sabah dan Sarawak mengambil bahagian dalam pengundian⁴—prosedur perlembagaan itu sendiri adalah asas kesahihannya.

Pihak Setuju: PETRONAS mengutip RM2.25 trilion daripada minyak dan gas Sarawak¹¹, sementara Sarawak hanya menerima RM50.1 bilion—adakah ini namanya "perkongsian" atau "pengambilalihan"?

Pihak Bantah: Setelah mengambil kira dividen MLNG dan cukai jualan negeri, jumlah pindahan melebihi RM96 bilion⁸—lagipun, kos infrastruktur, pertahanan, dan kestabilan mata wang tidak pernah dimasukkan ke dalam bil negeri.

Pihak Setuju: Kadar kemiskinan Sarawak pada tahun 2023 ialah 10.8%¹², sedangkan sumbangan KDNK berada di tempat keempat⁶—mengeksport kekayaan sambil mengekalkan kemiskinan, itukah hasil integrasi persekutuan?

Pihak Bantah: Kadar kemiskinan terus menurun dari paras tertinggi sepanjang sejarah; tanpa pindahan persekutuan, komuniti orang asal di kawasan terpencil¹⁰ tidak akan mampu mendapatkan penjagaan kesihatan asas.

Pihak Setuju: Pindaan perlembagaan 2019 tewas dengan hanya 10 undi perbezaan¹⁴—mahkah sistem persekutuan mempunyai kehendak politik untuk memberikan "kesaksamaan simbolik" kepada Borneo Timur, apatah lagi komitmen yang lebih kukuh?

Pihak Bantah: GPS mengundi abstain¹⁴ kerana peruntukan itu tidak cukup kuat, bukan kerana menentang persekutuan—bahkan parti-parti Borneo Timur sendiri tidak mempunyai konsensus; bagaimana mungkin pindaan itu boleh diluluskan?

Hujah Penutup · Pihak Setuju#

MA63 adalah sebuah kontrak; Sabah dan Sarawak membayar dengan kedaulatan mereka sebagai balasan untuk status autonomi yang dijamin secara perlembagaan. Enam puluh tahun kemudian, setiap butiran dalam senarai kontrak itu mempunyai jurang: royalti minyak dipangkas daripada kira-kira 40% kepada 5%³, taraf perlembagaan diturunkan daripada rakan seperjanjian kepada negeri biasa⁴, dan kadar kemiskinan Sabah masih tiga kali ganda daripada purata nasional⁵. Persekutuan tidak pernah kekurangan bahasa janji; yang tidak ada ialah kehendak politik untuk melaksanakannya. Memulihkan autonomi yang diperuntukkan oleh MA63 bukan bererti pemisahan—ia bererti memenuhi kontrak, iaitu mengembalikan terma perjanjian itu kepada tempat yang sepatutnya. Soalannya bukan "bolehkah kita kembali ke sana," tetapi "siapakah yang menanggung kos kelewatan ini?"

Hujah Penutup · Pihak Bantah#

Nilai rangka kerja persekutuan tidak pernah terletak semata-mata pada pengagihan hak di atas kertas, tetapi pada barangan awam bersistem yang disediakannya: pertahanan, mata wang, infrastruktur rentas negeri, dan penyelarasan institusi. Lima puluh enam kerusi parlimen Borneo Timur¹⁶, bidang kuasa imigresen yang penuh¹, serta ruang politik untuk terus berunding membuktikan bahawa sistem persekutuan mempunyai keupayaan menyesuaikan diri yang semula jadi. GPS masih berhujah dengan gigih¹³, Jeffrey Kitingan masih mengemukakan cadangan¹⁵—ini bukan kompromi, ini adalah tekanan berterusan dalam satu arena yang mempunyai peraturan. Formula autonomi yang terpecah-belah tidak akan menyelesaikan kemiskinan 17.7% di Sabah⁵; apa yang boleh menyelesaikannya ialah formula sumber yang lebih adil dan lebih banyak kerusi parlimen—dan kedua-duanya boleh dicapai dalam rangka kerja persekutuan.

Ulasan Hakim#

Hakim A · Keputusan#

Perspektif Sarjana Perlembagaan

Hujah paling kuat Pihak Setuju dari segi undang-undang ialah Pindaan Perlembagaan 1976⁴—ini adalah pelanggaran perlembagaan yang boleh dikesan dengan peruntukan khusus, jauh lebih meyakinkan berbanding dakwaan abstrak bahawa "autonomi telah dihakis." Namun Pihak Setuju gagal menjawab: adakah MA63 sendiri memperuntukkan secara jelas tentang pemilikan sumber minyak dan gas? Pihak Bantah dengan tepat merujuk kepada kenyataan Azalina¹⁷, sementara Pihak Setuju mengelak kekosongan ini dengan beralih kepada intuisi moral. Hujah kesahihan prosedur Pihak Bantah pula mengandungi unsur penaakulan berputar: menggunakan "diluluskan dengan majoriti berkualiti" sebagai asas, tanpa dapat menjelaskan mengapa undi ahli parlimen Borneo Timur dalam struktur kebergantungan sumber boleh dianggap sebagai persetujuan bebas. Kedua-dua pihak tidak menyentuh persoalan: sejauh manakah kekuatan undang-undang "jaminan dan cadangan" dalam Perkara Lapan MA63?

Hakim B · Keputusan#

Perspektif Masyarakat Sivil

Data kemiskinan Pihak Setuju⁵¹² mempunyai impak emosi yang kuat, namun terdapat kelemahan asas dalam struktur hujahnya—gagal membezakan antara "kelemahan bawaan rangka kerja persekutuan" dengan "cara rangka kerja persekutuan dilaksanakan." Pengalaman masyarakat sivil mengajar kita: rangka kerja yang sama, jika dilaksanakan dengan baik, boleh menjadi mesin pengagihan semula; jika dilaksanakan dengan buruk, ia menjadi mesin pengekstrakan. Serangan Pihak Bantah mengenai "perpecahan dalaman"¹⁴ adalah tajam, namun juga mengelak soalan sebenar: mengapakah parti-parti Borneo Timur tidak dapat membentuk pendirian bersatu selama enam puluh tahun? Adakah insentif struktural yang bermasalah, atau kepentingan parti mengatasi hak negeri? Kedua-dua pihak gagal memberikan kepada pengundi Borneo Timur yang hadir satu laluan masa depan yang konkrit dan boleh dilaksanakan.

Hakim C · Keputusan#

Perspektif Sejarawan

Jurang terbesar dalam seluruh perbahasan ini: kedua-dua pihak menganggap MA63 sebagai kontrak statik, namun tiada seorang pun bertanya—adakah wakil rundingan 1963 mempunyai mandat yang mencukupi untuk mewakili 39 kumpulan orang asal⁹ dan lebih 15 kumpulan etnik Sarawak¹⁰? Selepas "pemulihan autonomi," bagaimanakah hak tanah, hak bahasa, dan undang-undang adat akan ditangani? Rangka kerja binari "persekutuan lwn. autonomi" dalam sejarah menyembunyikan isu yang lebih mendalam: di dalam Borneo Timur sendiri wujud persaingan tentang siapa yang akan melaksanakan autonomi itu. Naratif Pihak Setuju menggambarkan Kuala Lumpur merampas hak Sabah dan Sarawak; naratif Pihak Bantah menggambarkan penambahbaikan beransur dalam rangka kerja yang stabil. Namun kedua-duanya mengelak soalan yang mesti ditanya oleh sejarawan: autonomi yang dijanjikan pada tahun 1963—autonomi siapakah sebenarnya?