Apa Itu Perkara 20 Sabah?

Dokumen yang boleh mengubah sempadan biasanya diingati melalui satu ayat.

Dokumen Malaysia Timur pula bergantung pada satu angka.

Dua Puluh.

Hari ini, setiap kali hak Sabah dibincangkan, frasa "Perkara Dua Puluh" cepat muncul. Sarawak pula ada "Lapan Belas Perkara" miliknya sendiri. Kedua-duanya diperlakukan seperti dua set kata laluan: penyokongnya yakin bahawa selagi kata laluan itu dibaca lengkap, pintu tahun 1963 yang telah dilupakan boleh dibuka semula; pengkritiknya membalas dengan bertanya mengapa ia sentiasa disebut jika ia tidak pernah ditulis perkataan demi perkataan, di bawah tajuk yang sama, ke dalam Perlembagaan Persekutuan.^1,2,3

Kedua-dua jawapan itu memegang sebahagian daripada kebenaran.

Dan kedua-duanya mungkin terlepas bahagian yang paling penting.

Sebab pada tahun 1962, persoalannya tidak pernah sama ada dua puluh ayat patut dimasukkan ke dalam almari kaca. Persoalannya ialah: kuasa apakah yang Borneo Utara dan Sarawak sanggup serahkan, dan kunci yang mana mereka berkeras mahu simpan di tangan sendiri?^1,3,4

Senarai yang Memaksa Perlembagaan Menjawab, Walaupun Ia Bukan Perlembagaan#

Selepas Suruhanjaya Cobbold pulang, kesimpulan bahawa "majoriti penduduk menerima Malaysia pada dasarnya" menjadi dapatan yang paling kerap dipetik oleh semua pihak.

Tetapi di sebalik perkataan "pada dasarnya" dalam laporan itu, tersangkut satu rangkaian panjang syarat.

Pemimpin politik Borneo Utara menghimpunkan kebimbangan mereka menjadi dua puluh perkara; Sarawak merumuskan lapan belas perkara yang serupa. Ia bukan perlembagaan yang diundi fasal demi fasal oleh seluruh penduduk, dan bukan juga dua puluh lampiran kepada Perjanjian Malaysia yang menyusul kemudian. Pada asasnya ia ialah pendirian rundingan: sebelum dakwat sebenar menyentuh kertas, ada pihak yang mesti menjawab soalan-soalan ini.^1,2,4

Siapa yang mengawal imigresen?

Adakah susunan agama akan disalin begitu sahaja daripada Malaya?

Berapa lama lagi bahasa Inggeris boleh digunakan?

Siapa yang menguruskan tanah dan hutan?

Bagaimana undang-undang adat orang pribumi mahu dipelihara?

Jika Kuala Lumpur mahu mengubah susunan ini pada masa depan, bolehkah kerajaan negeri berkata "tidak"?

Senarai itu sendiri tidak serta-merta menjadi undang-undang.

Tetapi ia memaksa undang-undang mula bekerja.

Rundingan di Lima Buah Bilik#

Pada Ogos 1962, Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC) ditubuhkan. Pengerusinya ialah Lord Lansdowne dari Britain, dan timbalan pengerusinya Tun Razak; wakil dari Malaya, Borneo Utara dan Sarawak duduk bersama dalam proses mereka bentuk institusi yang sama. Jawatankuasa itu seterusnya dibahagikan kepada lima jawatankuasa kecil yang menangani perkara perlembagaan, fiskal, undang-undang, perkhidmatan awam dan organisasi jabatan.^1,3

Ini bukan seperti perbahasan di atas pentas.

Ia lebih menyerupai sebuah bangunan kerajaan lama dengan lima buah bilik: di sebalik setiap pintu, orang yang memegang versi masa depan yang berbeza berhujah tentang di mana sesuatu perkataan patut diletakkan dalam sesuatu perenggan, dan sama ada sesuatu kuasa milik persekutuan atau negeri.

Apa yang dimahukan wakil Borneo bukan sekadar satu ayat yang berbunyi "Kami akan menghormati anda."

Mereka mahu menjadikan janji sebagai prosedur.

Kuasa sesuatu prosedur bukan terletak pada bunyinya yang menyentuh hati, tetapi pada keupayaannya menahan tangan yang menghulur apabila kerajaan seterusnya berubah fikiran.

Kunci Pertama: Siapa yang Boleh Masuk#

Di Semenanjung Tanah Melayu, berpindah dari satu negeri ke negeri lain biasanya tidak bermakna berdepan pemeriksaan imigresen peringkat negeri di lapangan terbang.

Di Sabah dan Sarawak, keadaannya berbeza.

Jawatankuasa Antara Kerajaan mengesyorkan bahawa walaupun imigresen ialah perkara persekutuan, kemasukan ke negeri-negeri Borneo mesti dikawal oleh kerajaan negeri; selain itu, bahagian tertentu undang-undang berkaitan tidak boleh dipinda sewenang-wenangnya tanpa persetujuan negeri.^1,5,2

Inilah sebabnya, berdekad kemudian, seorang rakyat Malaysia Barat yang tiba di Kuching atau Kota Kinabalu mungkin masih perlu menunjukkan pengenalan diri di kaunter imigresen.

Kaunter itu bukan sekadar latar sejarah.

Ia ialah kunci yang tinggal daripada rundingan 1962.^1,2,3

Kebimbangan pada masa itu sangat jelas: adakah dua wilayah yang kurang penduduk itu akan cepat dilimpahi penduduk luar, pegawai dan pertubuhan politik luar sebaik sahaja persekutuan terbentuk? Jika pergerakan manusia sepenuhnya diputuskan oleh pusat, adakah masyarakat tempatan masih sempat melindungi pekerjaan, tanah dan struktur politik mereka sendiri?^1,3,4

Maka "menyertai sebuah negara yang lebih besar" dan "mengekalkan kuasa menentukan siapa yang boleh masuk" ditulis serentak ke dalam susunan yang sama.

Kunci Kedua: Malaya Tidak Boleh Sekadar Difotostat#

Isu agama amat sensitif.

Perlembagaan Malaya sudah menetapkan Islam sebagai agama Persekutuan. Tetapi struktur sosial Borneo Utara dan Sarawak berbeza, dengan penganut Kristian, orang Islam dan orang pribumi yang berpegang pada kepercayaan tradisi hidup bersama; ramai wakil bimbang sistem Malaya akan menyeberangi Laut China Selatan dalam keadaan utuh.^1,3,4

Susunan akhir tidak memadamkan Perkara 3 Perlembagaan Persekutuan.

Tetapi Jawatankuasa Antara Kerajaan merangka penampan yang berbeza untuk kedua-dua negeri Borneo: Ketua Negara tidak, dengan kedudukan jawatannya, menjadi Ketua Agama Islam di negeri itu, dan fungsi agama Yang di-Pertuan Agong tidak akan dipindahkan secara automatik seperti dalam negeri-negeri Semenanjung.^1,5,2

Perkara yang sama terpakai pada bahasa dan pendidikan.

Hala tuju bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan tidak dibatalkan, tetapi penggunaan bahasa Inggeris dalam badan perundangan, mahkamah dan pentadbiran mendapat susunan peralihan dan khas; perubahan dasar pendidikan tidak boleh disiapkan dengan sekadar menyalin jadual waktu Semenanjung.^1,2,3

Sebahagian peruntukan ini kemudian diubah, sebahagian masih kelihatan, dan sebahagian lagi menjadi kontroversi politik yang baharu.

Tetapi bersama-sama, semuanya menunjukkan satu perkara: Malaysia 1963 bukan tentang memasukkan dua wilayah ke dalam acuan 1957.^1,5,2

Acuan itu sendiri terpaksa dipotong semula.

Di Bawah Tanah Terletak Kuasa yang Paling Berat Dilepaskan#

Bagi pembaca bandar, pertikaian perlembagaan sering berlaku di dewan mesyuarat.

Bagi banyak komuniti pribumi, ia berlaku betul-betul di bawah tapak kaki mereka.

Tanah, hutan, kerajaan tempatan, adat anak negeri dan mahkamah anak negeri dianggap sebagai bidang teras yang mesti dikekalkan oleh negeri.^1,2,4 Jawatankuasa Antara Kerajaan juga mengesyorkan agar sistem tanah Rizab Melayu Malaya tidak dipakai begitu sahaja, tetapi jaminan yang sepadan diwujudkan untuk tanah dan status khas orang pribumi tempatan.^1,2,4

Ini bukan kesopanan dalam penulisan.

Apabila hak tanah hilang, autonomi tempatan mungkin tinggal sekadar bendera negeri, lagu negeri dan upacara.

Justeru itulah Perlembagaan Persekutuan kemudian bukan sahaja menyebut "orang Melayu", malah terpaksa menangani "anak negeri Sabah dan Sarawak" dalam kerangka yang berkaitan. Kedua-dua jenis jaminan ini terletak berdekatan, tetapi ia bukan pengalaman sejarah yang sama yang boleh ditukar ganti.^1,5,2

Menentukan Berapa Banyak Kerusi di Meja#

Jaminan bukan sahaja tentang kuasa dalam negeri, tetapi juga tentang berapa banyak suara yang ada di Parlimen persekutuan.

Jawatankuasa Antara Kerajaan mengesyorkan bahawa apabila persekutuan baharu terbentuk, Borneo Utara akan mendapat 16 kerusi dalam Dewan Rakyat, dan Sarawak 24 kerusi. Laporan itu turut mencadangkan bahawa dalam tempoh tujuh tahun pertama, kadar kerusi mereka berbanding jumlah keseluruhan kerusi Parlimen tidak boleh dikurangkan tanpa persetujuan negeri berkenaan.^1,3

Pengiraan di sebalik angka itu tidak rumit.

Jika ahli baharu mempunyai terlalu sedikit kerusi, apa yang dipanggil jaminan hak negeri boleh dihanyutkan oleh undian majoriti pada pindaan perlembagaan besar yang pertama; jika peruntukan utama tertentu memerlukan persetujuan negeri, negeri bukan sekadar dijemput duduk, tetapi memegang sebahagian kuasa untuk mengubah peraturan permainan.

Oleh itu, Jawatankuasa Antara Kerajaan menyenaraikan beberapa perkara yang tidak boleh dengan mudah mengetepikan kerajaan negeri, termasuk imigresen, perwakilan parlimen, Mahkamah Tinggi Borneo, kuasa perundangan, kewangan, agama, bahasa dan status khas orang pribumi.^1,5,2

"Syarat" di meja rundingan mula mempunyai selak pintu.

Jadi, Adakah Perkara Dua Puluh Mempunyai Kesan Undang-undang Secara Terus?#

Jawapannya tidak boleh sekadar "Ya" atau "Tidak".

Jika soalannya ialah: **Adakah Perkara Dua Puluh itu sendiri, sebagai perjanjian bernama Perjanjian Dua Puluh Perkara, menjadi Perlembagaan Persekutuan perkataan demi perkataan?**

Tidak.

Jika soalannya ialah: Adakah Perkara Dua Puluh sekadar risalah kempen yang boleh dibuang ke dalam bakul sampah?

Tidak juga.

Laluan yang lebih tepat ialah: tuntutan rundingan itu mula-mula masuk ke dalam perbincangan Jawatankuasa Antara Kerajaan; Jawatankuasa itu mengesyorkan agar ia diubah menjadi institusi pada peringkat yang berbeza melalui Perjanjian Malaysia, akta-akta berkaitan, perlembagaan persekutuan dan negeri, serta undang-undang selepas itu. Laluan yang dilalui setiap perkara tidak sepenuhnya sama: ada yang dijamin secara jelas, ada yang ditulis semula, ada yang menjadi janji dasar, dan ada yang tidak direalisasikan menurut permintaan asal.^1,5,2,3

Oleh itu, penelitian yang benar-benar teliti tidak seharusnya berhenti pada soalan sama ada "Perkara Dua Puluh masih ada".

Sebaliknya, kita harus bertanya satu demi satu:

Ke dalam dokumen mana ia kemudian masuk?

Undang-undang mana yang memikulnya sekarang?

Siapa yang berhak meminda?

Apabila dipinda, adakah persetujuan yang asalnya diperlukan telah diperoleh?

Ini jauh lebih menyusahkan daripada sekadar menghafal dua puluh tajuk.

Dan ia juga jauh lebih berkuasa daripada sekadar menghafalnya.

Bukti untuk Artikel Ini, Dijelaskan dengan Terang#

Artikel ini tidak menyamar Perkara Dua Puluh atau Lapan Belas Perkara sebagai lampiran MA63 perkataan demi perkataan. Peranan sejarah kedua-dua senarai itu disemak silang menggunakan Laporan Cobbold, Laporan IGC dan kajian undang-undang; jaminan undang-undang yang khusus berasaskan rantaian dokumen IGC dan MA63.^1,5,2,4

Susunan mengenai imigresen, agama, bahasa, tanah, perwakilan dan persetujuan negeri semuanya diambil daripada teks asal IGC. Artikel ini hanya memilih bahagian yang paling baik menerangkan perbezaan institusi, dan tidak mendakwa menyenaraikan setiap pindaan undang-undang dan duluan yang menyusul.^1,5,3

Artikel ini bertanda sensitive: true. Hubungan antara Perkara Dua Puluh, Lapan Belas Perkara dan MA63 masih merupakan kontroversi politik dan undang-undang yang nyata; draf asal disemak baris demi baris oleh Jay sebelum diterbitkan.

---

Seterusnya: Syarat-syarat akhirnya ditulis ke dalam dokumen, tetapi orang belum boleh meraikannya. Negara yang asalnya dijadualkan lahir pada 31 Ogos tidak muncul pada hari itu; ia masih perlu menunggu enam belas hari lagi.