Siapa Hadi Awang? PAS, Politik Islam dan Pusat Politik Melayu

Kalau kita melihat kerusi Parlimen sahaja, kita akan meremehkan Hadi Awang.

Politiknya bukan bermula dari Parlimen.

Ia mula-mula keluar dari mimbar.

Masjid Rusila, kampung-kampung Terengganu, kelas agama, cawangan parti dan khemah pilihan raya membentuk suaranya lebih awal daripada dewan Parlimen. Hari ini laman Parlimen menyenaraikan beliau sebagai ahli Parlimen Marang, parti PN, dengan deretan gelaran yang panjang di hadapan nama. Tetapi kalau kita membaca beliau hanya daripada satu baris itu, kita terlepas sumber kekuatannya.^1,2

Kekuatannya bukan sekadar kerusi.

Kekuatannya ialah ramai orang percaya beliau sedang menerangkan bagaimana politik patut tunduk kepada agama.

Di situlah pusat soalnya.

Hadi bukan ahli politik biasa yang sekali-sekala tersalah cakap.

Pada awal perjalanan politiknya, beliau meninggalkan satu bahasa politik-agama yang kemudian tertancap lama pada pintu politik Malaysia. Namanya pendek: Amanat Hadi.

Wajah panjang PAS#

Hadi menjadi presiden PAS selepas 2002. Kajian ISEAS meletakkan beliau sebagai salah satu wajah utama politik Islam Malaysia mutakhir, dan menunjukkan beliau membentuk dunia politik ahli bukan hanya melalui ceramah, tetapi juga melalui penulisan dan pendidikan parti.^2,3

Ini berbeza daripada pemimpin parti biasa.

Pemimpin biasa bercakap dasar.

Hadi bercakap pandangan alam.

Bagi penyokong, di situlah nilainya: beliau membuat PAS bukan sekadar parti yang merebut kerusi, tetapi gerakan yang ada arah agama. Bagi pengkritik, di situlah bahayanya: apabila perbezaan politik diagamakan, lawan mudah dilihat bukan sekadar tidak setuju, tetapi berdiri di pihak yang salah.^2,3

Amanat Hadi: apabila lawan politik dimasukkan ke sempadan iman#

Pada 1981, Hadi berucap di Banggol Peradong, Terengganu. Ucapan itu kemudian dikenali sebagai Amanat Hadi.

Ia bukan ceramah pilihan raya biasa.

Ahmad Fauzi Abdul Hamid, dalam kajian tentang Islam dan keganasan, meletakkannya dalam konteks politik Islam Malaysia, takfir dan peristiwa Memali. Titik pertikaiannya ialah bagaimana Hadi menghubungkan sokongan kepada UMNO/BN dengan mempertahankan perlembagaan bercorak kolonial dan tidak melaksanakan pemerintahan Islam; bahasa seperti ini mudah menukar persaingan politik menjadi penghakiman iman.^4,5

Penyokong boleh berkata itu kritikan teologi-politik pada zaman tertentu.

Masalahnya, ahli biasa dan pendengar kampung belum tentu mendengar hanya "kritik institusi".

Mereka mungkin mendengar begini: orang di sebelah sana bukan sekadar mengundi parti salah, tetapi berdiri di tempat iman yang salah.

Di situlah bahayanya.

Dalam demokrasi, lawan sepatutnya hanya lawan.

Apabila dia diagamakan, dia boleh berubah menjadi pengkhianat, sesat, atau orang yang tidak lagi layak dilayan seperti biasa.

Memali tidak boleh ditulis mudah sebagai "satu ucapan menyebabkan keganasan". Itu terlalu kasar, dan tidak adil.

Tetapi bahasa juga tidak boleh dipotong daripada akibat. Kajian Ahmad Fauzi membincangkan Amanat Hadi, radikalisasi PAS, tindak balas keselamatan negara dan pertumpahan darah Memali dalam satu rantai sejarah; jawapan Hadi kemudian tentang Amanat Hadi juga menunjukkan ia bukan ayat lama yang sudah hilang dari medan politik. Sekurang-kurangnya, ia menunjukkan satu hal: bahasa politik agama bukan slogan kosong. Ia masuk ke kampung, mimbar, keluarga dan tempat polis berdepan rakyat.^4,5

Dari kuasa negeri ke meja negara#

Hadi pernah menjadi Menteri Besar Terengganu dan lama mewakili Marang. Jalan nasional PAS sering bermula dari negeri: Kelantan, Terengganu, kemudian Selangor, Kedah, Parlimen dan rundingan gabungan.^1,3

Ini membuat politik PAS istimewa.

Ia bukan sekadar bercakap tentang Islam di televisyen.

Ia mengurus tanah, kebajikan, pentadbiran tempatan dan institusi agama dalam kerajaan negeri.

Jadi apabila PAS masuk PN, bekerjasama dengan Bersatu, dan selepas 2022 menjadi antara parti tunggal terbesar, Hadi bukan lagi suara pembangkang pinggir. Beliau mewakili mesin politik yang ada pengalaman negeri, akar umbi agama dan rangkaian Melayu luar bandar.^1,2,3

Tuduhan keganasan: bahan palsu tidak boleh dijadikan senjata#

Di sini kita mesti bercakap jelas.

Mengkritik PAS dan Hadi boleh, malah patut keras.

Tetapi tidak boleh menggunakan "hubungan keganasan" yang tidak terbukti.

Pada 2004, Daily Mirror di Britain pernah tersilap menggambarkan Hadi sebagai berkaitan dengan keganasan. Akhbar itu kemudian meminta maaf secara terbuka dan membayar ganti rugi. Rekod awam Carter-Ruck menyebut laporan itu salah dan memfitnah; KUNA juga melaporkan Hadi menerima ganti rugi fitnah.^6,7

Jadi laman ini tidak menulis "Hadi ada kaitan dengan organisasi pengganas".

Ini bukan membela beliau.

Sebaliknya, kritikan yang kuat tidak memerlukan bahan palsu.

Yang patut ditanya ialah garis politik-agama yang terbuka, panjang dan boleh disemak: bahasa Amanat Hadi, ketegangan PAS dengan perlembagaan majmuk, dan bagaimana beliau menjadikan "siapa wakil Islam sebenar" sebagai alat gerakan politik.^2,3,4,5

GISBH: boleh bertanya, tetapi bukti tidak boleh melompat#

Pada 2024, rumah kanak-kanak berkaitan GISBH disiasat dalam operasi besar polis. Laporan media menyebut dakwaan penderaan kanak-kanak, eksploitasi, buruh paksa dan kawalan bergaya agama. Media tempatan dan antarabangsa melaporkan kanak-kanak diselamatkan dan suspek ditangkap. Dakwaan itu sendiri sudah cukup berat; tidak perlu ditambah konspirasi politik yang belum terbukti.

Soalnya: adakah GISBH ada hubungan organisasi yang jelas dengan PAS?

Setakat ini, bahan awam tidak membolehkan laman ini menulis "ada".

Pada 17 Oktober, Borneo Post memetik Bernama bahawa Kementerian Dalam Negeri menjawab secara bertulis di Parlimen: tiada bukti kukuh menunjukkan pemimpin politik atau pegawai kerajaan berkaitan GISBH. Jawapan itu bukan bermaksud tiada masalah selama-lamanya, dan bukan bermaksud semua soalan sosial sudah terjawab. Tetapi ia cukup untuk mengingatkan kita bahawa "berada dalam dunia sosial Melayu-Muslim konservatif yang sama" tidak boleh terus ditulis sebagai "rangkaian PAS".

Yang boleh ditulis ialah reaksi politik PAS.

Selepas isu GISBH, FMT melaporkan PAS meminta kerajaan tidak bertindak keterlaluan terhadap GISBH, dan membezakan orang yang disyaki melakukan jenayah daripada rangkaian perniagaan. Pendirian ini sendiri patut ditanya: apabila satu rangkaian perniagaan agama dituduh melibatkan kanak-kanak mangsa, kerja tanpa bayaran dan kawalan minda, mengapa reaksi pertama PAS bukan meletakkan perlindungan mangsa di hadapan, tetapi mengingatkan kerajaan supaya jangan terlalu keras?

Di situlah letak kritikannya.

Bukan memaksa GISBH menjadi milik PAS.

Tetapi bertanya: mengapa kes begini sering mendapat simpati politik dalam komuniti agama konservatif dengan bahasa "jangan pukul terlalu kuat dahulu"? Mengapa kanak-kanak, wanita dan anggota bawahan sering lebih lambat dilihat daripada maruah organisasi agama?

Soalan yang beliau tinggalkan#

Hadi membuat PAS lebih kukuh.

Beliau juga membuat Malaysia lebih sukar mengelak satu soalan: bagaimana sebuah negara majmuk memuatkan politik Islam, kewarganegaraan berperlembagaan, rasa selamat bukan Muslim dan tradisi politik sekular Malaysia Timur pada masa yang sama?

Soalan ini tidak selesai dengan mentertawakan PAS sebagai konservatif.

Ia juga tidak tamat dengan berkata "majoriti Muslim setuju".

Ia mesti kembali kepada institusi: di mana sempadan undang-undang, di mana kuasa negeri, bagaimana Perlembagaan Persekutuan melindungi semua warganegara, dan sama ada parti boleh menang undi Muslim tanpa menulis warganegara lain sebagai ancaman.

---

Rencana seterusnya: parti pembangkang panjang di sebelah satu lagi bukan tumbuh dari mimbar masjid, tetapi dari Parlimen, akhbar parti, larangan dan kekalahan demi kekalahan. Tokohnya bernama Lim Kit Siang.